Bạn đọc cảm nhận tình người và văn hóa (nếu có) trong cuốn sách, còn những điều ngờ thì họ nên tìm kiếm sự công nhận, hoặc, phủ nhận
Tôi tin chắc rằng lẫn trong ầm ĩ nghi vấn về cuốn sách ( Xách ba lô lên và đi – Tập 1: Châu Á là nhà, đừng khóc ) của Huyền Chip, nhiều người sẽ quên đi một “nhân vật chính” khác: tập 2 – Đừng chết ở châu Phi.
Bộ phim kinh điển của Nhật Rashomon (1950) từng để lại một triết lý nức danh mà các fan điện ảnh đều thuộc nằm lòng: một câu chuyện đã xảy ra, khi được kể lại, có nhiều phiên bản từ nhiều góc nhìn khác nhau.
Vài điều trong Đừng chết ở châu Phi : 1. Những gì cô san sẻ trong sách cũng không vượt ra ngoài chuyện đó. Cũng nhờ chiến lược quảng cáo đó, Huyền Chip trở nên một thần tượng – trong muôn nghìn kiểu “thần tượng” mà truyền thông dựng nên cho giới trẻ hiện thời. Tôi cũng tin chắc rằng đọc tiếp tập 2 là cấp thiết, không phải chỉ để cảm nhận, mà để được kích thích nghĩ suy và phản biện (nếu thấy có những điều phi lý), ngoài thứ mà người ta nói quá nhiều mấy ngày nay: được truyền cảm hứng.
Lẻn vào khu tham quan Great Zimbabwe mà không trả vé vào cổng 15 USD vì “tôi lúc đấy đã quá nghèo”. Vượt biên vào Malawi để tiện tặn 100 USD visa, quyết định ở đó 2 tuần, với suy nghĩ “quay lại hiện thời hay quay lại 2 tuần nữa có gì khác nhau đâu?” (trang 203).
Bởi vậy, chẳng thể đánh đồng cả hai theo kiểu: hãy tự đọc và cảm nhận. Tóm lại, đây là ngôi làng đã được du lịch hóa triệt để chứ cũng chẳng còn “hồng hoang” gì. Trong chuyện này, người ta lại đi vào vết xe đổ: tuyệt đối hóa một thứ đang là trào lưu.
Việc đi qua 25 nước trong vòng chưa đầy 2 năm (từ giữa 2010 đến 2012) khó giúp bất cứ ai biết về một nơi nào đó sâu hơn sự quan sát bề mặt.
Như Huyền nhắc trong sách, có Lan Anh – một người chị mà theo cô là đang làm việc cho Viettel ở Mozambique và là “huyền thoại trong giới phượt” ở Việt Nam. Trang web này cung cấp địa chỉ các thành viên cho nhau để ở nhờ và được chỉ dẫn khi đến các vùng miền xa lạ. Là nhật ký nhưng sách không hề ghi rõ tháng ngày qua từng nước (chỉ ghi chung chung như “ăn Tết ở biên cương Tanzania”, “ngày dài nhất cuộc đời”, “sáng nay”…), cũng không phác họa bản đồ chuyển di nên khó tưởng tượng cuộc hành trình.
Không phải không có những điểm hăng hái: Huyền Chip giỏi, có nhiều kỹ năng đáng có của người trẻ hiện đại (đi, viết, cữ thông báo và can dự, giao thiệp với người nước ngoài…), đó là chưa kể những kỹ năng chuyên môn. Ở Việt Nam, không thiếu “couchsurfer”, chỉ là không phải ai cũng viết sách và nức danh. Triết lý đó chẳng khác gì câu chuyện “thầy bói xem voi” của Việt Nam Nhưng vấn đề là, các “thầy bói” có thể tùy ý cảm nhận bất cứ thứ gì với con mắt mù của họ, còn sự thực vẫn là con voi, chỉ có một và toàn diện, và không phụ thuộc vào “cảm nhận” của riêng ai.
“Cưỡi ngựa xem hoa” có gì xấu? Bài bình luận trên Facebook của Trần Ngọc Thịnh, một cựu du học trò Việt Nam theo học bổng Fullbright (Mỹ), nói trúng về mục đích chuyến đi của Huyền, đó là “thỏa mãn sự tò mò và trải nghiệm cá nhân”.
Cảm nhận riêng bao gồm: về cách cư xử của những người mà cô gặp trên đường, rung động giữa cô và một vài chàng trai, lòng thương dành cho những người châu Phi nghèo khổ hoặc sự khó chịu của Huyền đối với những kẻ lừa đảo hay lực lượng cảnh sát khi bị họ tra hỏi… Còn thực tế khách quan, đó là những thông tin về các đất nước cô đã đến, từ chung chung như nước đó ở cạnh nước nào cho đến cụ thể như mua visa hết bao nhiêu tiền.
Cũng như rất nhiều người du lịch bụi khác, Huyền đi cho chính mình. Cứ “phượt” là tuyệt đối tốt, mới là đích thực gan dạ và dấn thân? Vậy Tại sao kiểu người “du lịch ba lô” không phải bao giờ cũng gây cảm tình ở các nước? Thậm chí như Trần Hùng John, một Việt kiều Mỹ, từng nói anh không thích Tây ba lô ở Việt Nam vì họ chẳng mang đến thứ gì tốt đẹp, đi lại nhếch nhác và.
Bìa cuốn Đừng chết ở châu Phi Công bằng mà nói, trong cuốn sách của Huyền Chip, có cả những chi tiết thuộc cảm nhận tây riêng và những chi tiết thuộc vào thực tiễn khách quan. Và người bản địa thì, già trẻ lớn bé đều biết đòi tiền du khách khi “làm mẫu” chụp ảnh.
2. Nhưng như vậy đã đủ cho một thần tượng? Đó là chưa kể, việc trở thành thần tượng, khi không đủ tầm, lại là một thảm kịch cho chính “thần tượng” đó. Không khác gì một người Mỹ đến Hà Nội gặp gỡ toàn người Canada nhưng khen “con người ở Hà Nội rất nồng ấm”.
Ở đây là đi “phượt”. Đó là nơi ở của tộc người có tập tục kỳ dị: đàn bà phải rạch môi để đeo đĩa môi, đường kính đến 20cm, khiến ai cũng có đôi môi khổng lồ sệ xuống tận cổ.
Câu chuyện ấn tượng nhất mà Huyền Chip kể trong sách Đừng chết ở châu Phi , mà cô khẳng định là trải nghiệm của chính mình, là chuyện về ngôi làng Mursi ở phía Tây Nam Ethiopia. Ở đây tôi chỉ nói nội dung được kể trong sách. Mặc dầu vậy, những người cô gặp ở đây đều là “người Nhật hoặc người Hàn đến Iringa theo chương trình tự nguyện của chính phủ hai nước”.
Như vậy có gì sai? Hay không “phượt” là hèn nhát và không có máu phiêu dạt? chừng như tự gắn vào bản thân những tính cách mà mình chưa chắc đã có mới là hèn nhát. Ấn tượng của Huyền về “công trình khổng lồ nhất của châu Phi cổ đại” này là: “Nói chung khu di tích nhìn rất hoàng tráng, rất nhiều huyền thoại kỳ bí, rất nhiều ý nghĩa thúc, ai muốn tìm hiểu thêm có thể Google” (trang 294).
000 thị thành trên khắp thế giới. Huyền Chip kể hành trình tới ngôi làng đầy khó khăn cách trở, có lẽ đúng, nhưng đây không phải một ngôi làng ít ai biết đến mà trái lại, cũng như những địa điểm du lịch lừng danh của Việt Nam, khách du lịch ở Mursi đông hơn người bản địa.
Bất chấp những trào lưu mới của giới trẻ là gì, việc “cập nhật và kịp thời chạy theo trào lưu” chưa bao giờ là thứ đáng động viên, mà là “biết mình ở đâu trong trào lưu đó, có muốn và có thể chạy theo hay không”.
3. Nhưng với công chúng thì Lan Anh không nức tiếng bằng Huyền, không/chưa viết sách và không có một chiến lược quảng cáo. Đi thật xa và thật nhiều mới là hay? vì sao nhiều bạn đọc đọc sách nhầm tưởng“đi xa và đi nhiều” là dũng cảm, biết theo đuổi ham của mình, và tự coi bản thân là kém cỏi vì không làm được như thế? Trong khi, có thật đi xa cũng chính là đam mê của bạn? Bạn mê việc đi nhiều và khám phá hay bạn mê việc xuất bản sách, nổi tiếng và có nhiều người hâm mộ sau khi trở về – những biểu lộ hình thức vốn quá quyến rũ? Vẫn có những người tự tin tuyên bố họ không thích “phượt” vì thiếu thốn và thiếu an toàn, tự tin tuyên bố chỉ thích đi du lịch bình thường bởi điều đó thích hợp với tính cách của họ.
Nhưng câu chuyện này chẳng có gì độc đáo, mà đã được phổ quát khắp thế giới, có thể tìm thấy bằng từ khóa “Mursi” trên Google với hàng trăm hình ảnh.
Về thành thị Iringa (Tanzania): “Iringa là một thành phố xinh đẹp với những con người nồng ấm” (trang 197) và đây là thành thị yêu thích nhất của tác giả ở Tanzania. Mi Ly Thể thao & Văn hóa. 4. Sự thực, hay dùng đúng từ hơn là “thực tế” (fact) không phải là thứ để cảm nhận, mà là thứ để xác nhận.
Sự thực không phải để “cảm nhận” Thật vô lý khi nói “hãy đọc và cảm nhận sự thực”. Ngoài đời Huyền Chip có nhiều trải nghiệm sâu lắng đến đâu thì không rõ, nhưng trong sách tác giả chỉ diễn đạt đến đó.
Huyền Chip, cũng là một trong số hàng triệu “couchsurfer” (thành viên của CouchSurfing) đó.
Hiếm hoi ghi rõ thời kì có: “đến Nairobi (thủ đô Kenya) trước ngày 19 tháng 9” (trang 108), “Bảy giờ ba mươi tối, thứ tư, ngày 8 tháng 2 năm 2012” là ở Zambia (trang 236). Vậy còn chuyện cô gái Huyền Chip đi ra nước ngoài? Cũng là “Ta ba lô”, và cũng khá nhếch nhác, theo một phần nội dung Huyền kể: ngồi trong xe chở phân bò, nhiều ngày không tắm, ăn uống nhất thời, ngủ qua đêm ở nhà trọ vắng tanh… Trong sách, cô nhiều lần nhắc đến những người bạn chưa từng gặp nhưng đã giao thông qua mạng trước đó, nhờ sự kết nối của màng lưới CouchSurfing – một trang web dành cho dân du lịch bụi xuyên quốc gia hiện có hơn 6 triệu thành viên ở 100.
Chẳng hiểu “cưỡi ngựa xem hoa” là gì mà người ta tầm thế? Huyền Chip đi nhiều nước, gặp hầu hết đều là thành viên CouchSurfing, tình nguyện viên các tổ chức phi chính phủ, các lái xe đường dài…, chỉ đôi khi mới sống cùng nhà dân hoặc ở trọ – tóm lại đều được đối như một người khách, được đãi nếu gặp những người nhà thiện hoặc bị dự phòng vì xa lạ.
Tiêu ít tiền.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét