“Tầng lớp HÓA” SAI ĐỊA CHỈ: LÃNG PHÍ! Trước thực trạng ngân sách quốc gia (được rót từ trung ương hoặc ngân sách địa phương) luôn chiếm một phần rất lớn trong các đề án được xây dựng, GS Lưu Trần Tiêu (chủ toạ Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia) đặt ra câu hỏi: “Tại sao chúng ta chưa vấn được nhiều nguồn lực xã hội hóa cho bảo tàng di sản, điều vốn rất phổ quát ở các nước phát triển”? GS Tiêu so sánh: Nhiều tỉnh thành trên thế giới có cơ chế đặc thù để khuyến khích điều này
Và, thông thường, đây cũng là vấn đề gây đau đầu nhất cho phía xây dựng đề án bảo tàng - khi nhìn vào con số về kinh phí hoặc quỹ đất tái định cư.
Tương tự, nếu tính tới những dự án chưa khai triển, con số sẽ còn lớn hơn nhiều. Chùa Một Cột. 31 tỷ đồng cho việc trùng tu chùa Một Cột.
Trước đó, vào năm 1999, một đề án Tương tự từng được Hà Nội xây dựng.
Cấp sổ đỏ đàng hoàng. 200 tỷ đồng, trong đó 855 tỷ đồng để tôn tạo 104 di tích (đã hoàn thành 70 di tích), 334 tỷ đồng để hỗ trợ chống xuống cấp cho 619 di tích, và 62,5 tỷ đồng để sưu tầm, bảo tồn 230 di sản văn hóa phi vật thể.
Rồi, nếu được duyệt, dự án bảo tàng và phát triển hát xoan Phú Thọ cần tới gấp ba con số của Bắc Ninh, tức thị 200 tỷ đồng. “Tôi rất tiếc về lần bỏ lỡ cơ hội cách đây đã 14 năm”, Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm (nguyên KTS Trưởng TP Hà Nội), nói về đề án giãn dân để bảo tàng phố cổ.
Hoặc, với trường hợp chùa Trăm Gian năm 2012, khoản kinh phí khá lớn để mua đá mới, chọn cột lim. Tôi khẩn thiết mong có được một hệ thống văn bản pháp lý đủ mạnh để kết thúc ngay những bất cập này, trước khi có được kinh phí để đầu tư cho các đề án” - một chuyên gia trong ngành di sản cho biết.
Gần 65 tỷ đồng để bảo tàng quan họ và ca trù tại Bắc Ninh. Nhưng quan yếu hơn, việc tài trợ cho di tích còn là một nhân tố quan trọng để các doanh nghiệp được chính quyền sở tại xem xét cắt giảm thuế, hoặc có những hình thức ưu đãi tương đương.
Năm 2005, khi tư vấn cho kế hoạch bảo tồn di sản này, phía Nhật Bản yêu cầu Việt Nam đưa thôn Cam Thịnh vào diện bảo tàng cấp I (cùng với Mông Phụ), đồng thời sẽ bổ sung các địa điểm như chùa Mía, đền Phùng Hưng.
Thậm chí, tại di tích Quốc gia Luy Lâu (Bắc Ninh), 103,5 nghìn m2 được khoanh vùng bảo vệ năm 1999 bây chừ chỉ còn lại 3/4, khi mà hơn 26 nghìn m2 đã bị các hộ dân “nhảy dù” vào xây dựng, canh tác, đào ao thả cá.
GS Lưu Trần Tiêu (chủ toạ Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia) đặt ra câu hỏi: “Tại sao chúng ta chưa cuộn được nhiều nguồn lực tầng lớp hóa cho bảo tồn di sản, điều vốn rất phổ thông ở các nước phát triển”? VI NGUYỄN. Đầu tiên, việc tài trợ cho trùng tu, bảo tàng di tích là một dịp vàng để các doanh nghiệp lớn “đánh bóng” thương hiệu của mình.
Với họ, yếu tố quan yếu nhất phải là lôi cuốn du lịch, nên di sản cần đáp ứng được gu chung trong xã hội hiện nay. Bất động, với mức kinh phí riêng cho tuổi một là gần 1. 600 tỷ đồng (lấy từ ngân sách Nhà nước) để bồi thường và tương trợ, tái định cư cho gần 1. Thành ra, nếu quản lý kém, những di sản này rất dễ bị trùng tu sai” – một chuyên gia văn hóa phân tích thêm.
Trong tuổi khởi công cũng do sư trụ trì tại đây vận động từ nguồn “xã hội hóa” của khách thập phương.
Đó mới chỉ là những di sản từng được vinh danh ở tầm Quốc gia và quốc tế. “Một năm chậm quy hoạch, một năm lung tung trong quản lý thì sẽ phải bù lại bằng công sức của 10 năm nặng nhọc khi bảo tàng. Chẳng hạn, riêng dự án bảo tàng và phát huy giá trị cụm di tích Cổ Loa (Hà Nội) có thể tốn tới 1
Tức thị, một cơ chế “chuẩn”, với những quy định chặt chịa về dùng nguồn lực tầng lớp hóa, cũng như về giám định chất lượng chuyên môn, là điều mà các di tích của chúng ta đang thiếu vào lúc này. Đặc biệt, theo kết quả thanh tra của cơ quan chức năng, một số hộ dân này còn được chính quyền địa phương.
Người ta càng thấy rõ điều ấy, khi nhìn vào nhận xét của lãnh đạo thành phố Hà Nội về trường hợp làng cổ Đường Lâm: “Hà Nội có gần 2. Chỉ có điều, theo thống kê của ngành quản lý, những sai phạm trong trùng tu thời gian qua lại đẵn đến từ các mô hình “từng lớp hóa” như vậy – mà bài học về việc tu tạo “quá tay” chùa Trăm Gian là thí dụ tiêu biểu.
700 hộ dân. Với quyết tâm giảm bớt số dân phố cổ, khi đó từ 86 nghìn người xuống khoảng 60 nghìn, đề án có quỹ đất tái định cư 44 ha tại Ngọc Thụy, Việt Hưng (chỉ cách khu phố cổ bằng con sông Hồng) và nguồn kinh phí 800 tỷ đồng. Đề án này vừa được tái phát động sau nhiều năm. Nhưng đề xuất trên không được đồng thuận, Cam Thịnh chỉ được xếp vào diện bảo tàng cấp II. Câu hỏi ở đây là, việc đầu tư trùng tu, bảo tồn các di tích phải chăng không mang lại quyền lợi trực tiếp và “nhìn thấy” được cho các nhà hảo tâm? Thực tế, chỉ xét tới các di tích gắn với tín ngưỡng, chưa bao giờ chúng ta chứng kiến lòng nhiệt liệt và tâm lý sẵn sàng quyên của khách hành hương như mấy năm qua.
Nhưng, vì thiếu biện pháp vận động người dân hợp lý, đề án này không thành hiện thực. CHẬM TRỄ: LÃNG PHÍ! Thực tế, mỗi dự án trên gồm rất nhiều hạng mục khác nhau. Và, sau tám năm, việc thiếu gì ngôi nhà hai, ba tầng nối mọc lên tại khu vực này đã khiến đề án bảo tàng Đường Lâm vừa qua đành ngậm ngùi bằng lòng chỉ giữ duy nhất thôn Mông Phụ là phần “lõi” (chiếm khoảng 10% toàn di tích).
Vào thời gian sau. 600 tỷ đồng cho thời đoạn từ nay tới hết 2030. Hình Rồng trên mái chùa Trăm Gian. Trong đó, với những di sản vật thể, việc giãn dân để giảm bớt mật độ dân cư (thậm chí là di dời các hộ dân trong khu vực bảo tàng đặc biệt) luôn là yêu cầu cấp thiết nhất với những vùng không gian đặc thù này. Còn, ở một quy mô rộng hơn, vào cuối năm 2013 này, chương trình Mục tiêu Quốc gia về Văn hóa (triển khai từ năm 2011) dự kiến sẽ chi hết hơn 1.
000 di tích và nếu di tích nào cũng đề nghị được “rót” 500 tỷ đồng để trùng tu thì đó là điều bất khả”. Trong thời khắc đó, số nhà hai tầng ở Cam Thịnh vẫn còn rất ít và không gian cổ đặc thù gần như còn bảo tàng nguyên gốc.
“Những người đầu tư vào di sản thường có cái nhìn khác với các chuyên gia bảo tồn. Đơn cử, việc trùng tu chùa Một Cột hiện đang dự định sẽ huy động 50% kinh phí (15 tỷ đồng) từ các nguồn từng lớp hóa.
500 tỷ đồng được đề xuất để giãn dân và bảo tồn làng cổ Đường Lâm. Kết quả: 14 năm sau, việc Hà Nội chưa hình thành thêm một trọng điểm mới đã khiến giá đất và mật độ dân số trong phố cổ tăng vọt tới mức kinh khủng, còn quỹ đất tái định cư chỉ còn lại 11 ha vì đã dùng một phần vào xây dựng chung cư. Chưa nói tới khoảng cách lớn so với thế giới trong quan điểm về tạo dựng thương hiệu của doanh nghiệp Việt.
Câu chuyện ấy được lặp lại một lần nữa trong trường hợp làng cổ Đường Lâm, theo phân tách của GS Nhật Bản Hiromichi.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét